De overgang is voor veel vrouwen een periode vol vragen: wat gebeurt er precies met je lichaam, welke menopauze klachten horen erbij en wat kun je er zelf aan doen? In deze complete gids zetten we het hele proces voor je op een rij, van de eerste tekenen tot de jaren na de menopauze. Je leest wat de overgang is, in welke drie fases hij verloopt, op welke leeftijd het meestal begint, welke overgangsklachten het vaakst voorkomen en wat helpt om je beter te voelen. We doen dat nuchter en wetenschappelijk onderbouwd, en met de geruststelling dat de overgang met de juiste ondersteuning goed te begeleiden is, zonder dat daar meteen drastische ingrepen bij nodig zijn.
Zie deze pagina als de wegwijzer. Per onderwerp vind je een korte uitleg en een link naar het diepere artikel, zodat je snel bij de informatie komt die bij jouw situatie past. Wil je daarna verder kijken in ons hele aanbod, dan vind je dat op de homepage van Adephar en in ons blogoverzicht.
Inhoudsopgave
-
Wat is de overgang precies?
-
De drie fases: perimenopauze, menopauze en postmenopauze
-
Op welke leeftijd begint de overgang en hoelang duurt het?
-
De belangrijkste overgangsklachten op een rij
-
Wat kun je zelf doen bij overgangsklachten?
-
Wanneer is het verstandig om naar de arts te gaan?
-
Veelgestelde vragen over de overgang
Wat is de overgang precies?
De overgang is de natuurlijke periode waarin je eierstokken steeds minder oestrogeen en progesteron aanmaken en je menstruatie geleidelijk stopt. De menopauze zelf is geen periode maar een moment: het punt waarop je precies twaalf maanden niet meer ongesteld bent geweest. In de volksmond gebruiken we "overgang" en "menopauze" vaak door elkaar, maar strikt genomen is de overgang de hele periode en de menopauze het ijkpunt daarbinnen. De medische term voor dit proces is climacterium, de levensfase rond de laatste menstruatie.
De dalende hoeveelheid oestrogeen is de motor achter vrijwel alle klachten. Oestrogeen heeft invloed op veel meer dan alleen je cyclus: het speelt een rol bij je huid, je botten, je slijmvliezen, je temperatuurregeling en je stemming. Als dat hormoon terugloopt, merk je dat op verschillende plekken in je lichaam tegelijk. Volgens Gezondheid en Wetenschap krijgt ruim de helft van de vrouwen in deze fase te maken met opvliegers en zweten. Dat het zo breed voelt, is dus geen toeval, maar een logisch gevolg van één hormonale verandering die overal doorwerkt.
De drie fases: perimenopauze, menopauze en postmenopauze
Medisch gezien verloopt de overgang in drie fases. Je ziet online soms "vier" of "vijf fasen" voorbijkomen, maar dat zijn meestal dezelfde drie fases waarbij de aanloop nog verder is opgesplitst. Houd het simpel: het gaat om de aanloop, het ijkpunt en de jaren erna. Wil je alle klachten per fase op een rij zien, lees dan ons overzicht met alle symptomen van de overgang op een rij.
Perimenopauze
De perimenopauze is de aanloopfase, vaak jaren voordat je menstruatie definitief stopt. Je cyclus wordt onregelmatig en de eerste klachten zoals opvliegers of slechter slapen kunnen al opduiken terwijl je nog gewoon ongesteld wordt. Dit is de fase die de meeste vrouwen verrast, omdat ze hem niet meteen met de overgang in verband brengen. Wil je weten hoe je deze fase herkent, lees dan onze gids over perimenopauze herkennen en wat erbij helpt.
Menopauze
De menopauze is het moment dat je twaalf maanden achter elkaar niet meer ongesteld bent geweest. Pas achteraf weet je dus zeker dat je dit punt bent gepasseerd. Rond dit moment zijn de klachten voor veel vrouwen het sterkst, omdat de oestrogeenproductie dan op zijn laagst zit.
Postmenopauze
De postmenopauze is alles wat daarna komt, en dat is verreweg de langste fase. De typische klachten zoals opvliegers nemen bij de meeste vrouwen geleidelijk af. Wel verdient je gezondheid op de langere termijn aandacht, want het lagere oestrogeen heeft invloed op je botten en je hart- en bloedvaten.
Op welke leeftijd begint de overgang en hoelang duurt het?
De overgang speelt zich meestal af tussen je veertigste en zestigste, met gemiddeld rond je eenenvijftigste de laatste menstruatie. De perimenopauze kan daar jaren aan voorafgaan, soms al vanaf je veertigste. Volgens UZ Leuven kunnen de eerste klachten dus ruim voor de menopauze zelf beginnen, en de hele periode kan in totaal een groot aantal jaren beslaan. Een vaste einddatum is er niet: de duur verschilt sterk per vrouw.
De eerste tekenen waaraan je de overgang vaak herkent:
-
Je cyclus wordt onregelmatig, korter of juist langer.
-
Je krijgt last van opvliegers of nachtelijk zweten.
-
Je slaapt slechter of wordt 's nachts wakker.
-
Je merkt stemmingswisselingen of meer prikkelbaarheid.
-
Je huid, haar en nagels voelen droger of brozer aan.
Herken je een aantal van deze signalen rond de leeftijd waarop de overgang gebruikelijk is, dan zit je waarschijnlijk in de perimenopauze. Een test is daarvoor meestal niet nodig: het beeld in zijn geheel zegt vaak genoeg.
De belangrijkste overgangsklachten op een rij
De overgang gaat over veel meer dan opvliegers alleen. Dit zijn de overgangsklachten die het vaakst voorkomen:
-
Opvliegers en nachtelijk zweten.
-
Slaapproblemen en 's nachts wakker liggen.
-
Stemmingswisselingen, prikkelbaarheid of een sombere stemming.
-
Concentratieproblemen en vergeetachtigheid, ook wel brain fog genoemd.
-
Gewrichtspijn en spierpijn.
-
Een drogere huid, jeuk en brozere nagels.
-
Dunner wordend haar of meer haaruitval.
-
Vaginale droogte.
-
Veranderingen in gewicht.
-
Minder zin in seks.
Niet elke vrouw krijgt alle klachten, en de mate waarin verschilt enorm. Hieronder lichten we de grootste groepen kort toe, met telkens een link naar het artikel dat er dieper op ingaat.
Opvliegers en nachtelijk zweten
Opvliegers zijn plotselinge golven van warmte, vaak in je gezicht, hals en borst, soms met zweten en hartkloppingen. 's Nachts kunnen ze je slaap verstoren. Ze ontstaan doordat het dalende oestrogeen je temperatuurregeling in de war stuurt. In ons artikel over opvliegers tijdens de overgang lees je welke triggers je kunt vermijden en wat verlichting geeft.
Huid, haar en nagels
Oestrogeen helpt je huid stevig en vochtig te houden. Als het terugloopt, wordt je huid vaak droger en dunner, kunnen je nagels brozer worden en kan je haar in kwaliteit veranderen. Sommige vrouwen krijgen juist last van onzuivere huid in deze fase. Hoe dit precies werkt, lees je in het artikel over wat de perimenopauze met je huid, haar en nagels doet. Speelt vooral droogte en jeuk op, kijk dan bij jeuk en een droge huid tijdens de overgang. Voor het haar zelf hebben we een apart artikel over haaruitval tijdens de menopauze.
Gewrichten, spieren en bindweefsel
Veel vrouwen merken in de overgang dat ze stijver worden of vaker pijn voelen. Oestrogeen heeft namelijk een ontstekingsremmende rol en is betrokken bij de aanmaak van collageen, de bouwstof van je bindweefsel. Voor de gewrichten zelf gaan we dieper in op gewrichtspijn in de overgang. Voor de spieren en spierkracht lees je meer bij spierpijn in de menopauze. En gaat het om de stijfheid van je bindweefsel, dan vind je uitleg in het artikel over bindweefselpijn in de overgang.
Slaap, stemming en concentratie
Slechter slapen, sneller geïrriteerd zijn en moeilijker je gedachten vasthouden horen er voor veel vrouwen bij. Deels komt dat door de hormonale verandering zelf, deels doordat opvliegers en nachtzweten je nachtrust onderbreken. Een betere nachtrust helpt vaak ook je stemming en concentratie weer op gang.
Wat kun je zelf doen bij overgangsklachten?
Veel klachten zijn te verzachten met aanpassingen in je leefstijl, nog voordat je aan medicatie denkt. Thuisarts.nl noemt onder meer minder of geen alcohol, voldoende beweging en aandacht voor ontspanning als manieren om bijvoorbeeld opvliegers rustiger te maken. Een paar praktische aanknopingspunten:
-
Beweeg regelmatig, met aandacht voor kracht- en gewichtdragende oefeningen voor je spieren en botten.
-
Eet gevarieerd, met genoeg eiwit, groenten en calcium.
-
Beperk alcohol, cafeïne en pittige maaltijden als je merkt dat ze opvliegers uitlokken.
-
Werk aan je slaaproutine en bouw rustmomenten in tegen stress.
Daarnaast kunnen wetenschappelijk onderbouwde supplementen een aanvulling zijn, gericht op de klacht waar jij last van hebt. Voor je huid, haar, nagels en bindweefsel speelt collageen een centrale rol. Ons lichaam maakt dat zelf aan, en die aanmaak kun je van binnenuit ondersteunen met ch-OSA, een goed opneembare vorm van silicium die de collageenaanmaak in de huid stimuleert. In klinisch onderzoek naar ch-OSA namen de brosheid van haar en nagels en de ruwheid van de huid bij vrouwen significant af na twintig weken gebruik. Dit is precies de werking achter collageen en ch-OSA van binnenuit met Biosil, en je leest er meer over in onze uitleg over collageen.
Heb je vooral last van je spieren, gewrichten, energie of slaap, dan is magnesium het overwegen waard. De vorm bisglycinaat wordt goed opgenomen en geeft minder snel maagklachten dan andere vormen. We leggen dat uit in ons artikel over magnesium, en je vindt onze magnesium-formule in de Myoviv-collectie.
Welk middel bij welke klacht past, hebben we per klacht uitgewerkt in de gids over welk supplement bij welke klacht. Wil je liever weten hoe de verschillende middelen zich verhouden, dan vergelijken we ze daar naast elkaar. Onze insteek blijft nuchter: supplementen zijn ondersteuning, geen wondermiddel, en ze werken het best in combinatie met een gezonde leefstijl.
Wanneer is het verstandig om naar de arts te gaan?
De overgang is een natuurlijk proces, maar sommige signalen verdienen wel een gesprek met je huisarts of gynaecoloog:
-
Hevig of langdurig bloedverlies, of bloedverlies dat terugkomt nadat je al een jaar niet meer ongesteld was.
-
Klachten die je dagelijks leven, je werk of je relaties sterk belemmeren.
-
Twijfel of vragen over hormoontherapie als behandeling.
Hormoontherapie kan voor sommige vrouwen een uitkomst zijn en wordt altijd in overleg met een arts ingezet. Het is een medische route die buiten ons aanbod valt: wij richten ons op de onderbouwde ondersteuning met leefstijl en supplementen ernaast. Twijfel je of je klachten bij de overgang horen, leg ze dan gerust voor aan je huisarts.
Veelgestelde vragen over de overgang
Wat zijn de eerste tekenen van de overgang?
De eerste tekenen zijn meestal een onregelmatige cyclus, opvliegers, slechter slapen en stemmingswisselingen. Ook een drogere huid of brozere nagels kunnen vroege signalen zijn. Deze klachten beginnen vaak in de perimenopauze, terwijl je nog gewoon ongesteld wordt, waardoor veel vrouwen ze niet meteen met de overgang in verband brengen.
Op welke leeftijd begin je aan de overgang?
De overgang speelt zich meestal af tussen je veertigste en zestigste, met gemiddeld rond je eenenvijftigste de laatste menstruatie. De perimenopauze, de aanloopfase met de eerste klachten, kan daar jaren aan voorafgaan en begint bij sommige vrouwen al rond hun veertigste.
Wat zijn de meest voorkomende overgangsklachten?
De bekendste overgangsklachten zijn opvliegers en nachtelijk zweten, slaapproblemen, stemmingswisselingen, concentratieproblemen, gewrichts- en spierpijn, een drogere huid en brozere nagels, dunner wordend haar en vaginale droogte. Welke klachten je krijgt en hoe sterk, verschilt sterk per vrouw.
Hoelang duren overgangsklachten?
Dat verschilt per vrouw en is niet vooraf te voorspellen. Bij veel vrouwen zijn de klachten het sterkst rond de menopauze en nemen ze in de postmenopauze geleidelijk af. De hele overgangsperiode kan, van de eerste tekenen tot het afnemen van de klachten, een aantal jaren beslaan.
Wat is het verschil tussen perimenopauze en menopauze?
De perimenopauze is de aanloopfase waarin je cyclus onregelmatig wordt en de eerste klachten opkomen, terwijl je nog ongesteld wordt. De menopauze is het moment dat je twaalf maanden achter elkaar niet meer ongesteld bent geweest. De perimenopauze gaat dus vooraf aan de menopauze.
Wat kun je zelf doen tegen overgangsklachten?
Veel klachten verzachten met leefstijl: regelmatig bewegen, gevarieerd eten, alcohol en cafeïne beperken en aandacht voor je nachtrust en ontspanning. Daarnaast kunnen onderbouwde supplementen ondersteunen, zoals ch-OSA voor huid, haar en nagels en magnesium voor spieren, energie en slaap. Welk middel bij jouw klacht past, lees je in onze supplementengids.
Heb je na het lezen van deze gids een duidelijker beeld van waar je staat? Verdiep je dan verder via de artikelen per klacht, of ontdek het volledige aanbod op de homepage van Adephar.
